Harmonijny rozwój dziecka

Niech gra muzyka!

Edukacja kulturowa zyskuje ważne miejsce w systemie kształcenia, o czym świadczą zapisy w nowej podstawie programowej. Kontaktu z muzyką powinniśmy jednak uczyć się nie tylko na odrębnych zajęciach artystycznych. Obcowanie z nią rozwija umysł, reguluje emocje, wzmacnia ducha.

Muzyka pomaga się zrelaksować, motywuje do aktywności fizycznej, przy niej możemy się skoncentrować i uczynić naukę przyjemniejszą. W jakim stopniu muzyka oddziałuje na nasze życie? W 1993 roku, w głośnym artykule opublikowanym w czasopiśmie Nature, po raz pierwszy pojawił się termin „efekt Mozarta”. To określenie, szybko podchwycone przez media, zawierało w sobie uogólnione przesłanie mówiące o tym, iż słuchanie muzyki Mozarta czyni inteligentniejszym. Ta śmiało postawiona teza stała się podstawą do zaprojektowania wielu eksperymentów na gruncie neuropsychologii, psychologii rozwojowej i poznawczej. Po latach, liczne badania wskazują na bardzo istotną rolę muzyki w funkcjonowaniu umysłu. Co więcej, muzyka w znacznym stopniu reguluje strefę emocjonalną człowieka, co jest kluczowe dla prawidłowej ekspresji uczuć. Nie bez znaczenia jest także komponent akulturacji oraz rozwój odczuć estetycznych, wymagających prawidłowej stymulacji już od najwcześniejszych lat życia.

Aktywne słuchanie

Według Alfreda Tomatisa (1991, 1996 za Jensen 2000) istnieje przynajmniej siedem komponentów aktywnego słuchania, które mogą być rozwijane przez całe życie. Najważniejsze z nich to:

• selekcjonowanie i percepcja różnic pomiędzy dźwiękami- szczególnie ważne w procesie czytania;

• podtrzymywanie i koncentracja uwagi na określonym zadaniu słuchowym- bardzo istotne dla rozwoju pamięci krótkotrwałej.

Zdolności muzyczne a matematyka

Bardzo często można spotkać się z opinią, że zdolności matematyczne i muzyczne występują w parze. Za wyjaśnienie tego zjawiska przyjmuje się fakt, że zarówno matematyka, jak i muzyka aktywizują podobne rejony struktur korowych mózgu. Czy zatem muzyka wspomaga zdolności matematyczne? A może matematyka jest podstawą dla muzycznego talentu? Doktor Gordon Shaw z Uniwersytetu w Kalifornii przeprowadził badania, z których wynika, że uczniowie, którzy pobierali regularne lekcje gry na fortepianie, uzyskiwali znacząco wyższe wyniki w testach matematycznych niż dzieci, które nie brały udziału w dodatkowych lekcjach muzyki (Shaw 1999, za Jensen 2000).

Liczne badania potwierdzają pozytywny wpływ systematycznych zajęć muzycznych na zdolności matematyczne, nawet u dzieci w wieku przedszkolnym (Geoghegan i Michelmore 1996).

Śpiewanie ułatwia naukę czytania

Wiele badań wskazuje na pozytywną korelację pomiędzy uzdolnieniami muzycznymi a kompetencjami językowymi, czytaniem i rozwojem pamięci słownej.

U źródeł takiego związku, według wielu naukowców, leży zaangażowanie podobnych procesów  percepcyjnych, poznawczych i motorycznych. Obydwie czynności angażują procesy słuchowe w podobny sposób. Dzieci aktywnie uczestniczące w zajęciach śpiewu często przejawiają większą wrażliwość fonologiczną, fundamentalną dla procesu czytania. Wśród 4- i 5-latków muzyczne zdolności, rozwijane zwłaszcza poprzez naukę piosenek, są pozytywnie skorelowane z późniejszą umiejętnością czytania i zapamiętywania nowych wyrazów.

Muzyka i wrażliwość emocjonalna

Jedną z wyjątkowych właściwości muzyki jest jej wpływ na emocje. Według niektórych teorii rozwój muzyczny opiera się na fundamencie wzrostu wrażliwości emocjonalnej. Ta z kolei odgrywa kluczową rolę w zadaniach poznawczych, a zwłaszcza w interakcjach społecznych (m.in. poprzez umiejętność odczytywania mimiki, intonacji głosu i mowy ciała). Badacze są zgodni, że systematyczne zajęcia muzyczne pozytywnie wpływają na inteligencję emocjonalną (Goloman 1995).

Wykazano, że osoby z wysoką inteligencją emocjonalną nie tylko w bardziej adekwatny sposób radzą sobie z interpretacją emocji u siebie i innych, ale potrafią również funkcjonować efektywniej w pracy i w kontaktach społecznych. Co więcej, u osób tych występuje lepsza organizacja i klasyfikacja pojęć oraz większa odporność na przyswajanie negatywnych informacji (Thompson, 2009).

Nauka z akompaniamentem

Melodia piosenki, jeśli zostanie użyta jako rodzaj fundamentu  pod nowe treści słowne, może stanowić skuteczne narzędzie ułatwiające zapamiętywanie. Proste utwory i rytmy to potencjalna baza dla nowego materiału słownego.

Prosty ruch do muzyki wspomoże efektywność nauki, aktywizując przez to mózgowe ośrodki kory asocjacyjnej. Uczenie się w ten sposób jest nie tylko znacznie przyjemniejsze. Tworzy ono zwielokrotnione ścieżki pamięciowe,  dzięki którym materiał będzie łatwiej i szybciej przywoływany z pamięci. Trwałość śladu pamięciowego również się wydłuży.

Michał Kierzkowski- wykładowca
Akademii Muzycznej im. S. Moniuszki w Gdańsku;
doktorant na UG Instytut Psychologii;
nauczyciel muzyki w SP nr 4 w Gdańsku